gelelim anadoluya
üç kıtanın kesişim noktası diyor, biri avrupa malum diğeri de asya..
ve afrika deniyor.
yazı öncesi yok gibi. tarihi olarak. yazı da mö 2000 civarında asurlu ticaret kolonileri getiriyorlar. hatta çağmış bu. asurlu ticaret koloniler çağı.
hititler var, urartulular var, sonra frigya ve lidya. arada persler de işgal etmiş.
sonra helenler buraya kayıyorlar.
ve helenlere de romalılar kayıyor.
yani asurlular ticaret yapıyorlar. yazıyı öğrenince bizim ekip hitti uygarlığını kuruyor. o yıkılıp urartucular geliyor. frigralılar miras alıp lidyalılara işi devrediyorlar. persler gelip soldan işgal edince bir süre sonra sağdan helenler gelecekler ve roma gelecek arkasından.
1700 lerde ve 1800 lerde yani 18. ve 19yy da... anadoluya "minör asya" diyorlarmış. anadolunun bir kısmına ama
tabii bu yeni bir olay. yani eski çağa ait bir şey değil. helen kaynaklarında falan geçiyormuş.
ama bu asia teriminin manası nedir diye eski çağ metinlerine, en eski yazılı kaynaklara bakıyoruz;
heredot ms.5 civarında prometeus'un eşine atfen diyor.
lidya'lılar ise, lidya efsane kralı manes'in torunu, kotys'un oğlu'nun ismiydi asias diyorlar. lidyalılar kendi tebalarına da asiadlar diyorlar.
sard bölgesindeki topluluklardan birinin adı asiadlar
hitit çivi yazısındaki assuva ülkesi, balıkesir civarındaki
homeros çağında. mö 9. yy , ege havzasında küçük menderes ırmağının çevresinde bir alan.
mö 5. yy da heredotla büyük bir alanı temsil etmeye başlıyor.
nil nehri ile fasalis nehri arası.
roma eyaleti mö 126, ege bölgesinde bir yer, "provincia asia"
Klaudios Ptolemaios literatiüre ekliyor ms 2yy
ms 5 yy., ege kıyılarından doğuda kızılırmağa kadar,
•
**
anadolu kelimesi
helence, gündoğumu
helenece, doğu
kelime kökü helecede,
helence doğuyorum
helence yükseliyorum
homeros- yükselen güneş /odeassia (fiil, oluş, bir olay)
heredot- güneşin doğduğu yer, doğu (bir mekan, soyut ama)
Ptolemaios, yükselen, ufkun burçları kestiği nokta (zarf gibi, yükselen ... )
Theophanes 668 ilk kez bahsediliyor.
ms699
thema anatolikan kuruluyor
ms 12.yy da
Knoniatesli Nikates’in
(Historia)
istanbul boğasından kızılırmak arası
osmanlı'da bir eyalat adı
orta batı anadolu kısımları
•
**
Anadolu'da pre histeroik devirler
1.3 milyon yıl geriye gidilebiliyor.
sümer, ilk bilinen anadolu uygarlığı ms 3500
köy kültürü, şehir kültürüne dönüşüyor, yazı asurlularla geliyor ms 2000
orta tunç çağında.
çağlar taş çağları ve sonra bakır çağı .
paleo litik çağlar (eski)
mezo litik çağlar (orta)
neo litik çağlar (new-yeni)
kalko litik çağlar (Bakır-taş)
tunç çağları
---
Paleolitik çağlar
buzul çağı süreci, yontma taş, eski taş, yüzbinlerce yıl sürüyor.
yaşam mağara ve ağaç kovukları, toplayıcılık, avcılık (tarım yok)
alt*orta*üst olarak üçe ayrılıyor
taştan-kemikten imal, çakmaktaşı
keber tepesi - mö 600.000 yıl
gaziantep, dülük köyü
yarımburgaz marası - mö 400.000 yıl
istanbul, küçükçekmece gölü
karain mağarası mö 500.000 yıl
antalya
---
palaolitik çağ
mö ~~1.300m yıl, mö 15.000
avcı-toplayıcı 15-20 kişilik gruplar, silah da yapmışlar, tuzaklar, oltalar vs
mağara resim çiziyorlar
hayvan postundan kıyafet
mezolitik çağ
süreç buzulların erimesi ve coğrafyanın aniden farklılaşmasıyla başlıyor. yani palaeolitik çağ belki 1 milyon yıl sürüyor. ama gelişim sınırlı. sonra buzullar eriyip basınç dengesi vs değişince zorunlu göçler vs yüksek popülasoynun gıda ihtiyacı güvenlik vs derken baltayı buluyorlar ve süreç huzlanıyor.
mö 15 bin - mö 8 bin
ara devir, değişen çok bir şey yok.
baltanın bulunması vs, ekiplamların komplike hale gelmesi
tarımın mümkün olması
köpeğin vs av için evcilleştirip kullanılması
tarım başladığı için yarı göçebe
bireysel avcılık, geyik vs. ok ve yay kullanılıyor
tahta işleme yaygın. baltanın icadı ve sonrası tahta ile yapılan araçlar, klübeler, vs kayıklar kızaklar..
küçük taş aletler baltayla yontulabiliyor. aslında mezolitik çağ, ağaç-araç çağı gibi, ama işte küçük taş ekipmanlar da var.
toprak da araç olarak kullanılmaya başlanıyor. kil su geçirmiyor. seramiğe evrilecek
homo sapien ilk bu yıllarda görülüyor.
tereköy, baradiz, beldibi-belbaşı (samsun, burdur, antalya)
•
**
neolitik çağ
mö 10.000. mö 5.00
son taş devri, bakır kalaya, demire falan geçilecek.
cilalı taş devri.
ateşin icadı,
seramiğin yaygın kullanımı
tarımın ciddileşmesi, zirraaat ilmi
yerleşik hayatın ilk izleri. köyleşme
ev yapmak ama kapı-penceresiz
göbekli tepe-karahan tepe (urfa)
çatalhöyük(konya)
en eski kent yerleşim yerlerinden
10k kişilik şehir
yönetimi bilmiyoruz (Yazı yok)
evler eşit, kral, otorite yok
Göbekli Tepe
1962 - Halet Çambel ve Robert Braidwood
1980 Peter Benedict (tanıtan)
1995 Klaus Schmidt inceleyen
inanç temelli kutsal yapı
mö 10.000 civarı
toplu ayinler daha çok mö 3000
ana tanrıça figürleri vs
•
**
Kalkolitik çağ
mö 5.000 mö 3.000
madenin keşfi
iğne
kapı-pencere mimarisi
köyden şehir hayatına geçiş
dokumacılık
çömlekçilik- gelişmiş seramik yapılar
mezar yapılar
toprak
küp
kaya oyuğuna bırakma - karadeniz - toprak az
taş sandık oyuculuğu - akdeniz
mezarlara eşyalarda konuyor, ahiret inancı
yerleşke etrafı surlarla çeviriliyor, güvenlik ihtiyacı, bağımsızlık
höyükler
•
*
Tunç çağı
mö 3000 - mö 1200
1000- 500-300, eski, orta, yeni
Eski tunç çağı
yazı henüz yok
bakır kullanımı yüksek (bakır çağı, taşsız kalko çağ)
bakır-kalay karışımı, tunç
tunç bükülmüyor, (500 yıl sonra ama)
kurşun, altın, gümüş, elektron diğer madenler
çömlekçi çarkı
kağnı arabası,
Şartamhari metinlerinde birçok şehir devleti var
akad krallarından biri bu.
hattiler, hurriler, luviler...
17 anadolu krallığı var
akadlarla savaşıyorlar
içlerinde türk kral da var
Tur-ki kralı ilşu-Naiil, 4250 yıl önce
kaynaklara göre türkler malazgirtle gelmedi, 8000 yıl önce geldiler.
hattiler, orta anadolu, kızılırmak
luviler batı anadolu, akdeniz
hurriler doğu, güneydoğu
luviler, hint avrupa..
hatti-hurriler, asyanik dilleri var. ural-altay, urartular devam edecekler.
krallık sistemi
kerbin evler
fırın, ocak vs,
krallar altın manyağı olmuş.
büyük ana tanrıça miti yaygın
boğa ve geyik totemleri
ölü kurbanı, mezardaki hayvan sunuları
Yumuktepe, Gözlükule ve Semahöyük (akdeniz)
Troya II ve Beycesultan
Alişar, Alacahöyük, Horoztepe, Karahöyük, Boğazköy, Polatlı, Ahlatlıbel, Karaoğlan, Bitik, Pazarlı, Kültepe, Hashöyük, Fıraktin, Maltepe;
Erzurum-Karaz
Höyük’tür.
tümünü göster
