eskiçağ anadolu tarihi

eskiçağ, teknik olarak yazı ile başlayan milattan önce 3200 dolaylarında başlayıp ms 300 civarı bitiyor olsa da,

eskiçağ tarihi, neredeyse 5 bin yıl sonra araştırılmaya ve yazılmaya başlanıyor.

sebebi de, ortaçağ karanlığından klise baskısından falan kurtulmak, tarihi yeniden yazmak.

hümanizm, helen ve latin kaynakların klise dogmatizmden bağımsız insanların hür ve akıl odaklı yorumlamaları.

• **

kısaca 5000 bin öncenin tarihi, klisenin, insanların kökenlerini bükmelerinden dolayı "aga bizim geçmişimiz bu klise dogmalarından bağımsız daha farklı olmalı" düşüncesiyle yazılıyor.

ve ilk eğilim, "antik" metinlerin, yani helen ve latin metinlerin (platon falan) daha bağımsız yorumlanması.

• **

15 yüzyılda yani, 1400'lerde bu akım başlıyor, "eski çağ'da biz neydi kimdik ya" düşüncesi.

ve bu, 17-18 yy'da aydınlanma çağını tetikleyecek. 15.yy dan 18.yy yüzyüyıla. italy önderliğinde.

aydınlanma çağı kirtabı mukaddesin ingilizceye çevrilmesi ve yeniden yorumlanması ile başlıyor. matba ile de bu çeviriler yayılıyor.

ve bu iş atına hucum gibi, araştırmaya hücüm sürecini tetikliyor. aydınlar, maceraperestler, misyonerler, gezginler kendi antik tarihlerini bulmak için yakın doğuya gidiyorlar. anadolu genelde batının içinde kabul ediliyor. yakın doğu da mısır falan, mezapotamya, ırak filistin. ve afrikanın kuzey kısımlar.

• **

bu süreçte olayı hızlandıran etkenler var

klise güç kaybediyor.

imparatorluklar dağılıyor.

insanlar kul köle seft, dinin bir uzantısı olmaktan ziyade,

antik kimliklerini araştırmaya başlıyorlar.

kendi kökenlerini arama gayreti.

imparatorlukların yada hristiyanlığın bir ürünü değiliz, biz zaten hep vardık. kölelştirildik görüşleri.

tam eskiçağ tanımlaması, aydınlanma çağı içinde yapılıyor. 20. yy başlarında

yani 1900'lerde.

• **

1800'lere kadar odak noktası helen ve roma, 1800'lerin ikinci yarısında özellikle yakın doğunun keşfiyle kökenler daha kadim olan yakın doğuya bağlanmaya başlanıyor. daha önce akdeniz havzası ile sınırlı. ama yakın doğuda daha eski ve köklü medeniyetler var.

yani 19yy.da yani 1800'lerde, eskiçağ tanımı tekrar yapılmak zorunulda kalıyor. ve daha köklü ve antik pers, mısır vs ekliyorlar.

ve batı kültürünün, doğudan gelen, doğunun bir yansıması ve yayılması kabul ediliyor.

eski çağ'a dünyanın diğer uygarlıkları kural olarak dahil değil. eskiçağ bilimi, bir avrupa bilimi, ve avrupalıların kökenlerini arayış çabaları. çin/japonya yani uzak asya, amerika kıtası, iç afrika, arbistan rusya konu dışı.

TEMEL PARAMETRELER, gelişim/tarihsel gelişim, knoronloji yani ve medeniyetler arası etkileşimler.

eski çağ yazı ile başlar.

temel parametre ve analiz kaynağı yazıdır.

bunun dışında arkeoloji de çok önemli. ve sinoloji gibi diğer dallar da destek olurlar.

• **

yazıyı, sümerler icad ediyorlar. mö 3200. çivi yazısı.

200 yıl sonra mısırlar kendi alfabelerini buluyor, mö 3000 hiyaroglif yazı.

1000 yıl sonra anadolu ancak asurlu çivi yazısıyla tanışıyor. mö 2000

• **

eski çağ bitişi, orta çağın başlangıcı bir süreçtir. bu iznik konsülü tarihi ile de olabilir ms 325

kavimler göçü, ms 375

doğu romanın yıkılışı ms 395

batı romanın çöküşü ms 476

romanın yıkılışı demek, modern avrupa devletlerinin kültürel ve siyasi yapılanmalarının başlangıcı kabul ediliyor. feodal devletler.

daha geniş bir açıdan bakılırsa, mö 3000 yıllarında başlayan eski çağ, ms 700'lere kadar sürmüştür.

• **

ikiye ayrılıyor eskçağ araştırmaları da. eski doğu, ve eski batı

mısırdan çin'e uzanan bir coğrafya, asya'nın güneyleri ve kuzey afrikada da dahil.

iskender'in doğu seferiyle başlıyor. mö 2000'ler, ve pers-iran imparatorluğunun yıkılışı ile bitiyor. ms 330

tüm yazılı kaynaklar. ve diğer arkeolojik kaynaklar. helen ve roma ve latin metinleri.

incil tevrat ve antik yorumları.

• **

eskidoğu uygarlıkları

mezapotamya devletleri. sümer-akad-elam-babir-asur

yani zaten yazıyı sümerler buluyor. akadlar da önemli bir uygarlık. sonra ara geçiş süreci elamlılar, ve babür devleti-hindistan çevresi, son olarak da asurlular.

Mısır Medeniyetleri, firavun sistemleri yani.

iran medeniyetleri, med, pers, pars ve ssaasaniiler.

medler, pers imparatorlukları öncesi antik iran'lılar. sonra pers süreci geliyor. onlar da yıkılınca çakmsını kuruyorlar parth ve en son saasassinler gelip sansarlık yapıyorlar.

ve anadolu medeniyetleri hitit, urartü, firg, lidya (hufli)

hititler, en antik anadolulular. sonra urartlular geliyorlar, u gücü var bunlarda. u yu keşfetmşler. arada geçiş süreci figyalılar. Frida Kahlo buralıdır. ve finalde parayı buluyorlar, kapanış. eski çağ bitiyor.

eski batıya gelirsek,

batının kendisi aslında, merkez batı gibi.

girit uygarlığı yükselmiş mö 2000'lerde. bunu başlangıç alıyorlar. ilk remarkable batı uygarlığı heralde.

ve roma'nın komple yıkılışı, yani yıkım sonrası da var. ms 600'ler

antik helen ve roma dünyası.

şimdi bu hikaye giritlerle başlıyor. malum giritliler yalan söylemez. ya da hep söyler. duruma göre. mö 2000'lerde başlamışlar yalanlara. 1000 yıl koparmışlar batı toplalarını ama nereye kadar.. bir de bunların kocası var. mikenler. birlikte kasmışlar.

300 yıl arkaik dönem. mö 800-500
150 yıl klasik dönem. mö 500-350
300 yıl helenistik dönem. mö 300-30

800 yıl roma krallık-cumhuriyet dönemi mö 750 ms 50
500 yıl da roma imparatorluk dönemi ms 25-ms 476

• **

kaynaklar meselesi

neredeyse hiçbiri birincil olarak ulaşmıyor, ikincil olarak ara uygarlıkların işlemeleri olarak geliyorlar. yazılı olanlar.

epigraf, yazıtlar, taşa falan işlenen şeyler. orhun hitabeleri gibi.

nümizmatik de para üzerindeki yazılar.

stratigrafik, verilerin gün yüzüne çıkarılması, arkeoloji terimi

antrolpoloji, insanın tarihi, fiziksel-ırksal ve kültürel antropoloji

coğrafya, konum bilgisi, ve arazi bilgisi, neredeyse ayrım bile yok tarihin bir parçası

kronoloji, nispi ve mutlak kronoloji, zamanlama bilgisi, tarih bilgisi.

Onomastik, ad bilimi, uygarlık adları, şehir adları vs. toponimik

Filoloji, dil bilimi.

Felsefe, var olanı ve varlığın kaynağını keşfetme, anlama sorgulama, veriler arası ilişki

Sosyoloji, toplumsal yapılar, krallık, yardımlaşma vs